RuleX

Jurisprudencia › Consejo de Estado › 2023 › Radicado 23001-23-33-000-2015-00228-01

Consejo de Estado · Sección Segunda

Sentencia del Consejo de Estado, Sección Segunda, radicado 23001-23-33-000-2015-00228-01

Fecha
11 de mayo de 2023
Consejero ponente
Gabriel Valbuena Hernandez
Citada por
6 providencias

01Lo que resolvió

Ficha de la providencia

Sentencia del Consejo de Estado, Sección Segunda, radicado 23001-23-33-000-2015-00228-01

Consejo de Estado · Sección Segunda

Parte resolutiva

FA LLA PRIMER O. C ON FIRMAR la sentencia d el 19 de oc t ubre de 2017 , profe rida por el Tribunal Ad minis trati vo d e Córdoba , que negó las súplica s de la demanda p rese ntad a p or Fr eddy An toni o Gale ano Monte rro sa en con tra de la Uni dad Admini strativa Espe cial de Ges tión Pension al y Con tri bucione s Pa rafi scale s de la P ro tec ción Social - U GP P. SE GUNDO . Si n condena en co s tas en e sta in stan cia . TERCERO . E fec tuar las a notacione s c orresp ondien tes en la Sede Elec tróni ca para la Ge s tión Judi cial del Con sejo de Es tado – “SA MA I” , y ejecu tori ada e s ta p rovide nci a devol ver el expedi ente al Tribun al d e o rigen .

02Texto de la providencia

República de Colombia

Consejo de Estado

Sección Segunda

Radicado 23001-23-33-000-2015-00228-01

Consejero ponente: Gabriel Valbuena Hernandez

11 de mayo de 2023

CONSEJO DE ESTADO
SALA DE L O C ONT ENCIOS O AD MINIST RAT IVO
SECCIÓN SE GUNDA – SUBS ECCIÓN A
CONS EJER O P ONENT E: GABRIE L VA LBUENA H ERNÁNDE Z

Bogotá, D .C ., once (11) de mayo de dos mil veinti trés (2023)

Referen cia: Nulidad y restab lecimien to del d erecho .
Radicación : 23001 23 33 000 201 5 00228 01 (1011–2018 )
Deman dan te: Freddy Antonio Gal eano Monterrosa .
Deman dado : Unidad Admini strativa E special de Gestión
Pensional y Contribuciones Para fi scales de la
Protección Soci al .

Temas: Pen sión g racia . Re quisi to de t iempo de ser vicio docen te .
Ley 1 437 de 2 011.

SENTENC IA DE S EGUNDA IN STANCIA

La Sala de Sub sec ción p roce de a re sol ver el recur so de ap elación
interp ues to contra la sen tenc ia de 19 de oct ubre de 2 017 , pro fer ida
por el Tri bunal Admini stra tivo de Có rdob a, que negó l as súplica s de
la dem anda de la re feren cia .

I. ANTECEDENTE S

1.1 . Prete ns iones de la dema nda . 1

Fredd y Antonio Galean o Mo nte rro sa , p or in ter medio de apod erad o
judicial , solici tó decla rar la nuli dad de lo s s iguien tes ac tos
adminis tra ti vos exp edidos po r la Unidad Ad minis tr ati va Es pecial de
Ges tión Pension al y Con tri bucione s Pa rafi scale s de la P ro tec ción
Social – U GPP por medio de los cuale s se negó el recono cimien to
y pago de una p ensión g racia y re solv ió de maner a nega tiva lo s
recur sos in terp ues tos :

1
F ol i o s 1 a 8 d el e xp e di en te .

www.consejodeestado.gov.co 1
C al l e 1 2 N o . 7 –6 5 – Tel : ( 6 01 ) 3 50 - 67 0 0
B og o tá D . C . – C ol o mbi a

N u li d ad y r es t a bl ec im i e n to de l d er ec h o
R a di c ad o : 2 30 0 1 23 3 3 0 0 0 20 1 5 00 2 28 01
D em an d a nt e : F re dd y A n to ni o G al e a no Mo nt e r ro sa .

• Resolución RD P 035301 de 20 de novie mbre de 2014 .
• Resolución RD P 005 697 de 11 de fe bre ro de 201 5.
• Auto A DP 001384 del 19 de febre ro de 2015.
• Resolución RD P 008733 del 5 de mar zo de 2015 .
• Resolución RD P 009356 de 11 de mar z o de 2015 .
• Resolución RD P 009846 de 13 de mar z o de 2015 .

Como re s tableci mien to del dere cho , d eprecó que se orden e a la
UGP P con cede rle la p ensión gra cia , a par tir de la fech a en que
adquirió el e sta tu s po r cumpli mien to d e los requi si tos ; a sí mi smo ,
que las suma s re sultante s s ean aju sta das e inde xadas , y que se
cumpla la sen ten cia de acue rdo con el CPACA .

1.2 . Hechos que f unda menta n la dema nda .

Fredd y An tonio Galeano Mon terr osa r elató que na ció el 21 de
febre ro de 1954 y q ue acum ula más d e 2 0 año s de ser vicio d ocen te .

Preci só que por medio del D ecre to depa rta men tal 0001 68 de l 23 de
febre ro de 1 977 fue no mbrado dir ec tor de la E scuela Ru ral de
Jaragua z, muni cipio d e Val encia , C órdoba , ca rgo en el cual
permane ció has ta el 30 de agos to de l m ismo año .

Pos terio r a ello , se vincu ló a trav és del De cre to dep ar tamen ta l
00489 del 30 de julio d e 1990 , to mand o pose sión el 30 de ago s to
siguien te.

Señaló que el 2 de julio de 201 4 re clamó an te la Unid ad
Admini strativa Espe cial de Ges tión P ensional y Co ntribucio nes
Para fis cales de la P ro tec ción So cial – U GPP el recono cimien to y
pago de la pen sión gr acia , la cual fue r esuelta de ma nera neg ati va
con la Resol ución RD P 035 301 d e 20 de no viemb re de 2014 ; en
contra de es ta , interpus o recu rso de ap elación que fue res uelto con
la Resol ución RDP 00569 7 de 11 de fe brero de 2015 , con firma ndo
la dec isión an teri or .

www.consejodeestado.gov.co 2
C al l e 1 2 N o . 7 –6 5 – Tel : ( 6 01 ) 3 50 - 67 0 0
B og o tá D . C . – C ol o mbi a

N u li d ad y r es t a bl ec im i e n to de l d er ec h o
R a di c ad o : 2 30 0 1 23 3 3 0 0 0 20 1 5 00 2 28 01
D em an d a nt e : F re dd y A n to ni o G al e a no Mo nt e r ro sa .

Asegur ó que la en tidad p rofi rió la Re sol uci ones RD P 009356 de 11
de marz o de 2015 y l a RDP 009 84 6 del 13 de mar zo de 2015 , con
las que se re solvie ron lo s re cur sos de repos ición , s i n habe rlo
interp ues to , y nue vamen te el de a pelación en con tra de la
Resolución 035 301 de 2014 .

1.3 . Fundame nt os de derec ho y conce pt o de la v ulne ración .

Señaló qu e la entidad de mandada incu rrió e n de scono cimien to de
los dere chos con sti tu cionale s y de la s nor mas le gales prev is tas
para el recono cimien to de la pensió n gra cia , en la med ida q ue
exigió c ier tas fo rmalida des e n los re quisitos pa ra de mos tra r el
derecho a l a pen sión gra cia. Au nado a ello , ind icó que l a labo r
docen te s e en cuen tra probada con el a cto de no mbra mien to y con
los cer ti ficado s d e tiemp o de se rvi cio expedidos po r la au tori dad
adminis tra ti va, lo cual e s su fici ente par a a clara r la vin culaci ón y el
desempeño co mo m aes tro para as í accede r a la pr es tación
prete ndida .

1.4 . Contest ación de la demanda .

La U nida d Adm inistra tiva E spec ia l de Gest ión Pens ional y
Contr ibuc iones P araf isca les de la Pr otecc ión S oc ia l – UGPP 2,
por in ter medio d e apode rad o , s e opu s o a la p rospe ridad de la s
prete nsione s de la dema nda . A l r esp ecto , con sideró que no se
acredi tó el eje rci cio como doce nte terr itorial con an te riorida d al 31
de di ciemb re de 1980 ; ademá s , prec is ó que la pen sión g racia no
está i ns tituida par a los di rec tore s d e e scuela , por lo tanto , no es
posible concede rle la prer roga tiva s olicitada en cuan to bu sca
acredi tar tiemp os de se rvici o qu e no re sultan válidos .

2
F ol i o s 12 7 a 1 3 5 de l ex p ed i e nt e .

www.consejodeestado.gov.co 3
C al l e 1 2 N o . 7 –6 5 – Tel : ( 6 01 ) 3 50 - 67 0 0
B og o tá D . C . – C ol o mbi a

N u li d ad y r es t a bl ec im i e n to de l d er ec h o
R a di c ad o : 2 30 0 1 23 3 3 0 0 0 20 1 5 00 2 28 01
D em an d a nt e : F re dd y A n to ni o G al e a no Mo nt e r ro sa .

1.5 . Trámite e n pr imera insta nc ia .

En aca tami ento al ar tículo 180 del C PAC A, el Tribunal
Admini strativo de Có rdoba reali zó el 27 de a gos t o de 2016 3 la
audiencia inici al, en la cual se fijó el liti gio de la siguien te man era :

« [… ] se ce n tra e n e sta b le ce r si h a y lu ga r a d e cla ra r la n u lid a d
d e lo s a c to s a d min is tra tivo s co n te n id o s e n la s Re so lu cio n e s
No . RD P 0 3 5 3 0 1 d e l 2 0 d e n o vie mb re d e 2 0 1 4 , RD P 0 0 5 6 9 7
d e l 1 1 d e fe b re ro d e 2 0 1 5 , Au to No . AD P 0 0 1 3 8 4 d e l 1 9 d e
fe b re ro d e 2 0 1 5 , R DP 0 0 8 7 3 3 d e l 5 d e m a rzo d e 2 0 1 5 , R DP
0 0 9 3 5 6 d e l 1 1 d e ma rzo d e 2 0 1 5 , y RD P 0 0 9 8 4 6 d e l 1 3 d e
ma rzo d e 2 0 1 5 , p o r m e d io d e lo s c u a le s se n ie ga e l
re co n o cimie n to d e la p e n sió n g ra cia y se re su e lve n re cu rso s ,
re sp e cti va me n te . Y e n co n se cu e n cia d e t e rmin a r si a l se ñ o r
Fre d d y Ga le a n o Mo n te rro sa le a si ste o n o d e re ch o a l
re co n o cimie n to d e la p e n s ió n gra cia p o r cu mp lir co n lo s
re qu isi to s e xi gid o s e n e l a r tí cu lo 1 ° d e la L e y 1 1 4 d e 1 9 1 3 , e n
e sp e cia l e l re qu i sito d e t ie mp o d e se rv icio s , y si p a ra e l co n te o
d e é ste le e s co mp u ta b le e l tie mp o d e se r vicio s d e se mp e ñ a d o
co mo Dire c to r d e E scu e la a l se rvic io d e l De p a rta me n to d e
Có rd o b a a n te s d e l 3 1 d e d icie mb re d e 1 9 8 0 . »

1.6 . Decis ión de pr imera insta nc ia objet o de ape lac ión . 4

El Tribunal Admini stra tivo de Có rdoba , me dian te sen ten cia de l 19
de oc t ubre de 2017 , negó la s pre te nsiones de la de manda y
condenó en co sta s a la pa r te d emandan te .

Como sus ten to de lo an te rior , indi có q ue la pa rte demanda nte no
demos tró se h ubiese pose sionado como di rec to r del p lantel
educa tivo donde pre suntamen te pres tó el ser vicio en e l año de
1977. E n cons ecuen cia , no cum plió con el requi si to de haber
laborado co mo docen te ter ritorial o nac ionalizado co n a nte riori dad
al 31 de di ciemb re de 1980 , por lo cu a l no es po sible co ncede r el
recono cimien to y pago de una pen sión gracia .

3
F ol i o s 14 5 a 1 4 7 y en C D an ex a do a f ol i o 1 5 1 d el e xp e di en te .
4
F ol i o s 17 8 a 1 8 2 de l ex p ed i e nt e .

www.consejodeestado.gov.co 4
C al l e 1 2 N o . 7 –6 5 – Tel : ( 6 01 ) 3 50 - 67 0 0
B og o tá D . C . – C ol o mbi a

N u li d ad y r es t a bl ec im i e n to de l d er ec h o
R a di c ad o : 2 30 0 1 23 3 3 0 0 0 20 1 5 00 2 28 01
D em an d a nt e : F re dd y A n to ni o G al e a no Mo nt e r ro sa .

1.7 . Recurs o de a pe lac ión . 5

El apodera do de Fre ddy A ntonio Ga leano M onterr osa p resen tó
escri to en el que señaló que el tri bunal incur rió en de fe cto fác tico
por o misión de consid erac ión de los me dios p roba torio s apo r tados ,
pues en la sentencia de p rime ra in stan c ia no s e tuvie ron en cuen ta
los ce rti fi cado s sus cri to s por la Se cre tar ía de Edu cación de
Córdoba e l 20 de mar zo de 2014 y pos terio res ra ti fica ciones ,
además del a c to de nomb ramie nto , do cumen tos qu e dan fe de la
pres tación del se rvic io y anali zados en conju n to demue s tran que s í
cumplió con los requi sitos e xigido s po r la ley para ser bene fic iario
de una pen sión gra cia .

Como sus ten to de lo menc ionado , pu s o de p resen te la sen tencia
SU-477 de la Cor te Con s titu cional (sin número de año) , en la que
sos tuvo que s e es tudió la fal ta de análi sis de cie rto s do cumen to s,
notas de cr édito , que lleva ron a de mos tra r lo s verdade ros hec h os
dentr o de un proc eso de nulidad y re s ta blecimien to d el dere cho qu e
en in stancia o rdinari a cono ció el Con s ejo de Es tado , que sirv e de
sus ten to al ca so conc reto po rque al ha berse apre ciado l a to talidad
de la s ce rti fi cacione s allegad as al plen ario, l a deci sión del tribu nal
hubiese sido di fer ente .

Finalm ente , obs ervó que la c er tifi caci ó n del ac tual re c tor de la IE
Mar ía Auxil iadora no co nduce a la con clusión de la sen ten cia , ya
que quien es tienen la com pete ncia de gua rdar la in for mación
laboral son l as Sec re tar ía s de Educa ci ón, q uienes ya ce rti fi caron
los tie mpos de se rvi cio del docen te .

1.8 . Trámite c orres pondie nte a la se gunda ins ta ncia .

La U nida d Adm inistra tiva E spec ia l de Gest ión Pens ional y
Contr ibuc iones Para fis cale s de la P rotecc ión S oc ial – U GPP 6

5
F ol i o s 18 5 a 1 9 3 de l ex p ed i e nt e .
6
F ol i o s 24 7 a 2 4 9 de l ex p ed i e nt e .

www.consejodeestado.gov.co 5
C al l e 1 2 N o . 7 –6 5 – Tel : ( 6 01 ) 3 50 - 67 0 0
B og o tá D . C . – C ol o mbi a

N u li d ad y r es t a bl ec im i e n to de l d er ec h o
R a di c ad o : 2 30 0 1 23 3 3 0 0 0 20 1 5 00 2 28 01
D em an d a nt e : F re dd y A n to ni o G al e a no Mo nt e r ro sa .

allegó es cri to en el que soli citó con fi r mar la sen ten cia de p rimer a
instan cia . Ar gumen tó que el de mand ante eje rció labo res como
direc tivo y que l a pen sión g racia ún icamen te fu e c reada p ara
docen tes terri to riales .

Fredd y An tonio Galeano Monterro sa , l a Procu radur ía Dele gada an te
el C onsejo de E sta do y l a Agen cia Na cio nal de De fensa Jur ídi ca del
Es tado guarda ron silen cio .

II. CONS IDE RACION ES

2.1 . Com pete nc ia .

De a cuerdo con el ar tículo 1 50 del Código d e Pro cedimi ento
Admini strativo y de lo Con tenc ioso Ad minis tra tiv o, el Consejo d e
Es tado es com petente pa ra resol ver el recu rso de apela ción
interp ues to 7. De igual m anera , de c onfo r midad con lo di spue sto e n
el ar tícul o 3 28 del Códi go General de l P roceso 8, la co mpe tenci a d el
juez de segu nda ins tan cia es tá ci rcun scri ta a lo e xpues to po r el
apelante y , co moquie ra q ue, en el ca so de la re fer encia , única men te
la pa rte demand ante pres entó rec urso de al zada , el análi sis se
encuen tra limi tad o a lo s a rgume nto s del men cionado re cur so .

2.2 . Del pr oblema jur ídic o .

Es ta Sala de Subse cción con side ra que el es tudio y pos ter ior
decisión debe centrar se en es table cer l o sigu iente:

¿Fredd y An tonio Gal eano Monterro sa , en su calidad de
docen te o fi cial , tiene dere cho al reco no cimien to y pago de
la pen sión gra cia ?

7
«E l C o n sej o d e E s t ad o, e n S al a de l o C on t e nci os o A d mi ni s t ra ti v o co n oc er á
en s e gu n da i ns t an ci a de l a s a pel a ci o n es de l as s en t en ci as d i c ta da s e n p ri m er a
i ns ta n ci a po r l o s t ri bu na l e s a dm i n i st r at i v os [ … ]» .
8
«C o m pe t en ci a d el s u pe ri o r. E l j u ez de se g un d a in st a nci a de be r á p r on u nci a rs e
sol a me n te so b re l os a rg u me nt os e xp u es to s p or e l a p el an te , si n p e rj ui c i o d e
l as d e ci s i o ne s q ue d e ba ad o pt ar de o fi ci o , e n l os c as os pr ev i st o s po r l a l ey . »

www.consejodeestado.gov.co 6
C al l e 1 2 N o . 7 –6 5 – Tel : ( 6 01 ) 3 50 - 67 0 0
B og o tá D . C . – C ol o mbi a

N u li d ad y r es t a bl ec im i e n to de l d er ec h o
R a di c ad o : 2 30 0 1 23 3 3 0 0 0 20 1 5 00 2 28 01
D em an d a nt e : F re dd y A n to ni o G al e a no Mo nt e r ro sa .

2.3 . Normas y jur is pr ude nc ia a plica ble al asunt o.

2.3 .1. La pens ión grac ia .

La pensión gra cia fue c onsag rada medi ante el ar tículo 1 de la Le y
114 de 191 3 en favo r de los m aes tro s de la s escu elas pri maria s
oficia les que ha yan ser vido en el ma giste rio por un tér mino no
menor de 20 años .

En ese se ntid o, respe cto de los condic ionante s para a ccede r a la
pensión gra cia , la Ley 114 d e 1913 exig e a lo s docen tes q ue aspi ran
a su recon ocimi ento , ademá s de los 20 año s de se rvici o, lo
siguien te: i) habe rse dese mpeñado en los empleo s co n honra dez ,
consag ración y bu ena condu cta ; ii) no haber reci bido o recib ir o tra
pensión o reco mpen sa d e cará cte r naci onal; y iii) cumpli r 50 a ños
de edad . Po r su par te , se rei te ra, la L ey 91 de 198 9 e xige que el
docen te s e ha ya v inculado al ser vicio oficia l co n an teri oridad al 1
de ene ro de 1 981.

Pos terio rmen te , el a rtículo 6 de la Le y 116 de 1928 ex tend ió el
benefi cio de la p ensión graci a a los em pleados y pro feso res d e las
escuela s nor male s, junto a lo s in spec tores de ins tru cción públi ca.
De mane ra que a uto rizó la su ma de los servi cios p res tados en
divers as ép ocas al compu tar los años e n la ens eñanza pri maria , la
normali sta y l a insp ecci ón, con el fi n de co mple tar el tiempo
requerido pa ra acc eder a la pensió n.

Más adelan te , con la Le y 37 de 1933 , el bene fi cio gra tui to de la
pensión gra cia se hiz o e x tensi vo a lo s maes tro s de escu ela que
hubieren co mple tado el tie mpo d e serv i cios señala do po r la le y en
establ ecimi entos de enseña nza se cund aria.

Luego, se expidió l a Le y 91 de 1989 , e n c uyo ar tícul o 1, di stinguió
entre lo s conc epto s de docen te «na cion al» y «na cionali zado» , as í:

www.consejodeestado.gov.co 7
C al l e 1 2 N o . 7 –6 5 – Tel : ( 6 01 ) 3 50 - 67 0 0
B og o tá D . C . – C ol o mbi a

N u li d ad y r es t a bl ec im i e n to de l d er ec h o
R a di c ad o : 2 30 0 1 23 3 3 0 0 0 20 1 5 00 2 28 01
D em an d a nt e : F re dd y A n to ni o G al e a no Mo nt e r ro sa .

« Artíc u lo 1 . Pa ra lo s e fe c to s d e la p re se n t e L e y, lo s s igu ie n te s
té rmin o s te n d rá n e l a l ca n ce in d ica d o a c o n tin u a ció n d e ca d a
u n o d e e llo s :
Pe rso n a l na c i ona l. So n lo s d o ce n te s vin cu la d o s por
nomb ra m ie nto de l Go bie rno Na c i ona l .
Pe rso n a l na c iona l iza do . So n lo s d o ce n te s vin cu la d o s po r
nomb ra m ie nto de e n tida d te r r itor ia l a n te s d e l 1 d e e n e ro d e
1 9 7 6 y lo s vin cu la d o s a p a r tir d e e sta fe c h a , d e co n fo rm id a d
co n lo d i sp u e s to p o r la L e y 4 3 d e 1 9 7 5 .
Pe rso n a l te r r itor ia l. So n lo s d o ce n te s vin cu la d o s po r
nomb ra m ie nto de e nt ida d te rr ito ria l, a p a rtir d e l 1 d e e n e ro
d e 1 9 7 6 , sin e l cu mp limie n to d e l re qu is it o e sta b le c id o e n e l
a rtí cu lo 1 0 d e la L e y 4 3 d e 1 9 7 5 .» [Ne gri ll a s fu e r a d e te x to ] .

El nume ral 2 del ar tículo 15 de la menciona da ley limi tó el
recono cimien to de la pensi ón g raci a para los docen te s al
establ ecer :

« Artíc u lo 1 5 . A p a rtir d e la vi ge n cia d e la p re se n te L e y e l
p e rso n a l d o ce n te n a cio n a l y n a cio n a li za d o y e l qu e se vin cu le
co n p o ste r io rid a d a l 1 . d e e n e ro d e 1 9 9 0 se rá re g id o p o r la s
sigu ie n te s d isp o s icio n e s :
[… ]
A. L o s d o ce n te s vin cu la d o s ha s ta e l 3 1 de d ic ie mb re de 1 9 8 0
qu e p o r ma n d a to d e la s L e ye s 1 1 4 d e 1 9 1 3 , 1 1 6 d e 1 9 2 8 , 3 7
d e 1 9 3 3 y d e má s n o rma s qu e la s h u b i e ra n d e sa rro lla d o o
mo d ifica d o , tu vie se n o lle ga re n a te n e r d e re ch o a la p e n s ió n
d e gra cia , se le s re co n o ce rá sie mp re y cu a n d o cu mp la n co n la
to ta lid a d de lo s re qu i si to s . Es ta p e n sió n se gu irá
re co n o cié n d o se p o r la Ca ja Na cio n a l d e p re vi sió n So c ia l
co n fo rme a l De cre to 0 8 1 d e 1 9 7 6 y se rá co mp a tib le co n la
p e n sió n o rd in a ria d e ju b ila ció n , a ú n e n e l e ve n to d e e s ta r é s ta
a ca r go to ta l o p a r cia l d e la n a ció n . [ … ]»

De l as di fe rentes no rma s enun ciad as, es ta Co rpora ción ha
adver tido que la pe nsión g racia no e s un der echo pa ra todo docen te
que cu mpla con los r equisi tos cita dos , sino que , en vir tud de sus
condicion ante s , es ta solo e stá p revi sta pa ra los de cará cte r
ter rito rial y na cionali zado , es de cir , co n ex clusi ón de los do cen tes
nacionale s. S obre el par ti cular , la Sala Plena del Consejo de Es tado
en se nten cia S -699 del 26 de agos to de 1997 señ aló:

www.consejodeestado.gov.co 8
C al l e 1 2 N o . 7 –6 5 – Tel : ( 6 01 ) 3 50 - 67 0 0
B og o tá D . C . – C ol o mbi a

N u li d ad y r es t a bl ec im i e n to de l d er ec h o
R a di c ad o : 2 30 0 1 23 3 3 0 0 0 20 1 5 00 2 28 01
D em an d a nt e : F re dd y A n to ni o G al e a no Mo nt e r ro sa .

« [… ] de nt ro de l gru po de be ne f ic ia r ios d e la pe ns ión gra c ia
no q ue da n inc lu idos los doc e nte s na c io na le s sin o ,
e xclu si va me n te , lo s n a c io n a liza d o s qu e , c o mo d ice la L e y 9 1
d e 1 9 8 9 , a d e má s d e h a b e r e sta d o v in cu l a d o s h a s ta e l 3 1 d e
d icie mb re d e 1 9 8 0 “ tu vie se n o l le ga re n a te n e r d e re ch o a la
p e n sió n d e gra cia (…) sie mp re y cu a n d o cu mp la n co n la
to ta lid a d d e re qu isi to s” . [ …] .» 9

Ahora bien, con el fin de de ter minar e l cará cter o na turale za del
docen te (na cional , naci onaliza do o terr itoria l) , la Sal a Plena de la
Secció n Segun da del Con sejo de Es tado en se nt enc ia de
unifica ción C E- SUJ2-0 11-18 del 21 de junio de 2018 10 prev ió la s
siguien tes pau tas ju risp rudenci ales :

« i) L o s re cu r so s d e l s itua d o fis c a l qu e o tro ra tra n s fe ría o
ce d ía la Na ció n a la s e n tid a d e s te rri to ria le s, e n vi ge n cia d e la
Ca rta d e 1 8 8 6 y h a sta cu a n d o p e rma n e ci e ro n e n v igo r e n la
Co n sti tu ció n d e 1 9 9 1 , n o o b s ta n te su o ri ge n o fu e n te n a cio n a l,
u n a ve z se in co rp o ra b a n a lo s p re su p u e sto s lo ca le s p a sa b a n a
se r d e p ro p ie d a d e xclu s iva d e lo s re fe rid o s e n te s e n ca lid a d d e
re n ta s e xó g e n a s.
ii) L o s e n te s te rr ito ria le s so n lo s t i tu la re s d ire c to s o
p ro p ie ta rio s d e lo s re cu r so s qu e le s gira la Na ció n ,
p ro ve n ie n te s d e l s is te ma ge ne ra l de p a rtic ipa c io ne s , p o r
a sign a c ió n d i re cta d e l a r t ícu lo 3 5 6 d e l a Ca r ta Po l í tica d e
1991.
iii) L a fin a n c ia ció n d e lo s ga s to s qu e ge n e ra b a n lo s fond os
e duc a tiv os re g iona le s n o so lo d e p e n d ía d e lo s re cu rso s qu e
gira b a la Na ció n a la s e n tid a d e s te rri to r ia le s p o r co n ce p to
d e l s itua do fis c a l, sin o qu e ta mb ié n co rre sp o n d ía a lo s e n te s
lo ca le s d e stin a r p a rte d e su p re su p u e s to p a ra a te n d e r a l
so ste n imie n to d e lo s re fe rid o s fo n d o s e d u ca tivo s (a r tí cu lo s 2 9
d e l De cre to 3 1 5 7 d e 1 9 6 8 ; y 6 0 , in ciso 2 .º , d e la L e y 2 4 d e
1 9 8 8 ).
iv) As í co mo lo s f ondos e duc a tiv os re g i ona le s a te n d ía n lo s
ga s to s qu e ge n e ra b a n lo s se rvi cio s e d u ca ti vo s d e lo s d o ce n te s
n a cio n a le s y n a c io n a liza d o s 1 2 , re su lta fa c tib le co le gir d e
ma n e ra ra zo n a d a qu e lo p ro p io a co n te c ía co n a l gu n a s d e la s
e ro ga cio n e s sa la ria le s o ri gin a d a s p o r e l se rvicio qu e p re sta b a n
lo s e d u ca d o re s te rri to ria le s , ya qu e lo s r e cu rso s d e s tin a d o s

9
C on se j o de E st ad o , S al a P l en a de l o C on te n ci o so A d mi ni s tr a ti v o, S e nt en ci a
nú m . S -6 9 9 d e 26 de a g os to d e 1 99 7 .
10
C o ns ej o de E s ta do , S ec ci ón S e g un da . R a di cac i ó n 2 50 00 - 23 - 4 2- 0 00 - 20 13 -
04 6 83 - 01 ( 3 80 5 -2 0 14 ) .

www.consejodeestado.gov.co 9
C al l e 1 2 N o . 7 –6 5 – Tel : ( 6 01 ) 3 50 - 67 0 0
B og o tá D . C . – C ol o mbi a

N u li d ad y r es t a bl ec im i e n to de l d er ec h o
R a di c ad o : 2 30 0 1 23 3 3 0 0 0 20 1 5 00 2 28 01
D em an d a nt e : F re dd y A n to ni o G al e a no Mo nt e r ro sa .

p a ra ta l fin p ro ve n ía n ta n to d e la Na ció n —s itua d o f is c a l—
co mo d e la s e n tid a d e s te rr ito ria le s, y a d e má s, e n u n o y o tro
ca so , e l u n i ve rso d e e so s re cu rso s le p e rte n e cía d e fo rma
e xclu si va a lo s e n te s lo ca le s d a d o qu e in gre sa b a n a su s
p re su p u e sto s e n ca l id a d d e re n ta s e xó g e n a s y e n d ó g e n a s.
v) Po r ta n to , n o e s d a b le in fe rir qu e lo s d o ce n te s te rri to ria le s
y/o n a cio n a li za d o s se co n v ie rte n e n e d u ca d o re s n a cio n a le s (i)
cu a n d o e n e l a cto d e su vin cu la ció n in te rvie n e , a d e má s d e l
re p re se n ta n te le ga l d e la e n tid a d te rri to ria l, e l d e le ga d o
p e rma n e n te d e l Min is te rio d e Ed u ca ci ó n Na cio n a l co mo
mie mb ro d e la j unta a d min is t ra do ra d e l re sp e cti vo f ond o
e duc a tiv o re g io na l , a s í, e s te ú ltimo , ce r ti f iqu e la va ca n cia d e l
ca rgo ju n to co n la d isp o n ib il id a d p re su p u e sta l 1 3 ; y (ii) p o r e l
a rgu me n to d e qu e lo s re cu rso s d e stin a d o s p a ra su
so ste n imie n to tie n e n su o ri ge n o fu e n te e n la Na ció n .
vi) P rue ba de c a li da d de doc e nte te r ri toria l . Se re qu ie re
co p ia d e lo s a c to s a d min is tra ti vo s d o n d e c o n ste e l vín cu lo , e n
lo s qu e a d e má s se p u e d a e s ta b le ce r co n su f icie n te cla rid a d
qu e la p la za a o cu p a r se a d e a qu e lla s q u e e l le gi sla d o r h a
p re visto co mo te rri to ria le s , o e n su d e fe ct o , ta mb ié n se p u e d e
a cre d ita r co n la re sp e c tiva ce rti fi ca ció n d e la a u to rid a d
n o min a d o ra qu e d é cu e n ta d e ma n e ra in e qu í vo ca qu e e l tip o
d e vin cu la ció n a l cu a l se e n cu e n tra so me ti d o e l d o ce n te o ficia l
e s d e ca rá cte r te rrito r ia l.
vii) O rige n de los re c urs os de la e nt id a d no mi na do ra . L o
e se n cia lme n te re le va n te , fre n te a l re c o n o cimie n to d e la
p e n sió n gra c ia , e s la a cre d ita c ió n d e la p la za a o cu p a r, e s to
e s, qu e se a d e ca rá cte r te rrito ria l o n a cio n a liza d a , p u e s
co n fo rme a lo s lin e a mie n to s fija d o s p o r la Sa la e n e sta
p ro vid e n cia , e n lo qu e re sp e cta a lo s e d u c a d o re s te rri to ria le s ,
e l p a go d e su s a cre e n cia s p ro ve n ía d ire c ta me n te d e la s re n ta s
e n d ó g e n a s d e la re sp e c ti va lo ca lid a d , o d e la s e xó g e n a s —
s itua do f is c a l— cu a n d o se su fra ga b a n lo s ga s to s a tra vé s d e
lo s fo ndos e duc a tiv os re gio na le s ; y e n l o qu e tie n e qu e ve r
co n lo s e d u ca d o re s n a c io n a liza d o s , la s e r o ga cio n e s qu e e s to s
ge n e ra b a n se e n ma rca n e n lo s re cu r so s d e l s itua do fis c a l , h o y
s is te ma ge ne ra l de pa rtic ipa c ione s .»

Por úl timo , en recie nte se nte nc ia de unif icac ión SUJ -030-C E- S2-
2022 de l 11 de a gost o de 202 2 la S ección Segu nda, in corpo ró
adicionalm ente co mo regla juri spruden cial s obre la in te rpre tac ión
del ar tícu lo 1 5, nu meral 2 , li teral a , d e la Ley 91 de 1989 , par a
efec to s de l recono cimie nto de la pen sió n gra cia , que:

« L o s d o ce n te s p u e d e n a cce d e r a la p e n sió n gra cia a n te s y
d e sp u é s d e l 2 9 d e d icie mb re d e 1 9 8 9 , sie mp re y cu a n d o

www.consejodeestado.gov.co 10
C al l e 1 2 N o . 7 –6 5 – Tel : ( 6 01 ) 3 50 - 67 0 0
B og o tá D . C . – C ol o mbi a

N u li d ad y r es t a bl ec im i e n to de l d er ec h o
R a di c ad o : 2 30 0 1 23 3 3 0 0 0 20 1 5 00 2 28 01
D em an d a nt e : F re dd y A n to ni o G al e a no Mo nt e r ro sa .

a cre d ite n u n a vin cu la c ió n te rri to ria l o n a cio n a li za d a co n
a n te la ció n a l 3 1 d e d i cie mb re d e 1 9 8 0 y cu mp la n co n lo s d e má s
re qu isi to s le ga lme n te e s ta b le cid o s p a ra su re co n o cimie n to » . 11

Las an te riore s p rovide ncia s de unific ación juri sprud encial
definie ron que las mi smas tendr ían e fecto s re tros pec tivo s , razón
por la cual son de obliga to ria aplica ción p ara aquello s cas os
pendiente s de resolu ción tan to en sede admi nis tra tiv a co mo
judicial .

As í la s cosa s y según las pr ecep tiva s expues tas , queda cla ro que
para acc eder al recono cimien to de l a pen sión gra cia se d ebe
acredi tar la labor docen te du ran te 20 año s en e sta bleci mien tos
oficia les , depar ta men tales o m unici pales, en prima ria o en
secunda ria o como norm alis ta o in spec tor de in struc ción públi ca , o
en calida d de docen te naciona lizado , con a lguna p osibilida d de
adicionar tie mpos e n uno y otro ca r go, si empr e y c uando se
demues tre que se os te nt ó dic ha v inc ulac ión c on a nt erior idad a l
31 de dic iem bre de 1980 y de mues tre cumpli r con los de más
requisi tos e xigidos po r la Ley 114 de 19 13.

2.4 . Aná lis is pr oba torio .

Revisado el exped iente, y co n el obje to de resol ver el proble ma
jurídi co pl ante ado, la Sala en cuen tra p robado que Fredd y An tonio
Galeano Mon ter rosa nació el 21 de fe br ero de 195 4 12, razó n por la
cual, el 21 de fe brer o de 2004 c umplió 50 año s d e ed ad.

De igua l mane ra, n o se ob serv an r eproche s sob re la buena
conduc ta en el de sempeño do cen te , por l o cual se en tiend e
cumplido di cho requi sito.

11
C o ns ej o d e E st ad o, S ecc i ó n S e gu n da . R a di ca do : 1 50 01 - 23 - 3 3- 0 00 - 20 16 -
00 2 78 - 01 ( 3 01 8 -2 0 17 ) .
12
C o pi a d e l a c éd ul a d e ci ud a da ní a vi si bl e en e l f ol i o 1 5 d el e xp e di en te .

www.consejodeestado.gov.co 11
C al l e 1 2 N o . 7 –6 5 – Tel : ( 6 01 ) 3 50 - 67 0 0
B og o tá D . C . – C ol o mbi a

N u li d ad y r es t a bl ec im i e n to de l d er ec h o
R a di c ad o : 2 30 0 1 23 3 3 0 0 0 20 1 5 00 2 28 01
D em an d a nt e : F re dd y A n to ni o G al e a no Mo nt e r ro sa .

2.4 .1. De l t iem po de serv ic io.

• Periodo c on anter ior ida d al 31 de dic iembre de 1 980.

En pr imer luga r, se obse rva que el go b ernador de C órdoba expi dió
el Decret o 00182 de 23 de fe brer o de 1977 13 por medio d el c ual
nombró al s eñor Fredd y An tonio Galea no M onte rro sa . Al re spec to ,
el men cionado a cto señaló :

« G O BE R NA CI Ó N D E CO R DO BA
DECR ET O NUM ER O 0 0 0 1 6 8
(2 3 FE B 1 9 7 7 )
“Po r e l cu a l se h a ce n u n o s n o mb ra mie n to s ”
El Go b e rn a d o r d e l De p a rta me n to ,
E N U S O D E S U S FA C U L TA D E S LE GA LE S

DECR ET A :
ART ICUL O U NIC O : Nó mb r e se : [ …]
A: FR ED YS G AL E AN O M . Ba ch ille r sin Ca t. Dire c to r d e la
Es cu e la Ru ra l Mix ta d e Ja ra gu a z e n p la za va ca n te .
[… ]
COMUN IQ UE S E , PU BL I QU E SE Y CUMPL A SE» (s ic)

Respec to d el an terio r a cto de nombr ami ento , el 3 de mar zo de 2014
y el 7 de no viemb re de 2014 la Sec re tar ía de Educa ción
Departamen tal de Córdo ba e xpidió el si guiente c er tifi cado :

« EL S ECR ET AR IO D E EDU CA CI ÓN D EP A RTAM ENT AL
CERT IF IC A QU E :
Qu e e l Se ñ o r FR EDD Y ANT ONI O GA LE A NO M ONT ER RO SA ,
id e n tifi ca d o co n la cé d u la d e ciu d a d a n í a Nº 6 .8 7 1 .2 7 4 d e
Mo n te ría , p re s tó su s se r vicio s a l De p a r ta m e n to d e Có rd o b a co n
la S igu ie n te h i sto r ia la b o ra l :
• Nomb ra do , me d ia n te De cre to De p a rta me n ta l N º 0 0 0 1 6 8 d e
2 3 d e fe b re ro d e 1 9 7 7 , co mo D ire cto r d e la E scu e la Ru ra l
Mixta d e Ja ra gu a z , la b o ró h a s ta e l 3 0 d e a go s to d e 1 9 7 7 .
NOT A : E l p re se n te ce r tifi ca d o se e xp id e co n b a se e n la
in fo rma ció n su min is tra d a p o r e l Re c to r ( E) d e la In st itu c ió n
Ed u ca t iva Ma r ía Au xilia d o ra d e l mu n ic ip io d e Va le n cia , e l
Se ñ o r Ed u a rd Ca ro Ma r tín e z , id e n ti fi ca d o co n Ce d u la d e

13
F ol i o 5 1 d el e xp e di en te .
www.consejodeestado.gov.co 12
C al l e 1 2 N o . 7 –6 5 – Tel : ( 6 01 ) 3 50 - 67 0 0
B og o tá D . C . – C ol o mbi a

N u li d ad y r es t a bl ec im i e n to de l d er ec h o
R a di c ad o : 2 30 0 1 23 3 3 0 0 0 20 1 5 00 2 28 01
D em an d a nt e : F re dd y A n to ni o G al e a no Mo nt e r ro sa .

Ciu d a d a n ía 1 0 .9 0 1 .2 8 0 d e Va le n c ia , p u e s t o qu e e n la h o ja d e
vid a d e l d o ce n te n o re p o sa Ac ta d e Po se sió n , n i d e cre to d e
re tiro , so lo e l d e cre to d e No mb ra mie n to . » 14

En e s te p unto , la Sal a se per mite a cla rar que , a di fe rencia de lo
mencionad o po r el apoder ado del dema ndante , los tre s cer ti fica dos
expedidos po r la Se cre tar ía de Educa ción de Córd oba el 23 de
diciemb re de 2013 , el 3 de ma rzo de 2 014 el 7 de no viemb re del
mismo año , c onti enen e xac tame nte la mi sma in fo r mac ión, por lo qu e
no se tra ta de una ra ti fica ción de la i nfor mación all í co nsignada ,
sino de una rei tera ción de una re s puesta ya emi tida po r la
adminis tra ción .

Aunado a ello , se ob ser va c omuni cació n de 7 de o ctu bre de 2014 15
en la que la S ecre ta ría d e Educa ción de Córd oba le pre cisó al
docen te l o siguien te :

« [… ] En re la c ió n co n la co p ia a u te n ti ca d e l a c ta d e p o se sió n ,
e n re ite ra d a s o ca sio n e s se le h a ma n i f e sta d o qu e e n lo s
a rch ivo s d e la e n tid a d n o re p o sa e s te d o cu me n to , e n
co n se cu e n cia , n o e s p o sib le e xp e d ir la co p i a qu e u s te d so lic ita .
En re la ció n co n e l ce rti fi ca d o la b o ra l y/o tie mp o d e se r vicio
p re sta d o d e sd e e l 0 8 /0 3 /1 9 7 7 a l 3 0 / 0 8 /1 9 7 7 , le ma n i fe s ta mo s
qu e d ich o ce rti fi ca d o se le e la b o ró co n b a se e n la in fo rma ció n
su min is tra d a p o r e l re c to r d e la I E Ma ría Au xilia d o ra d e l
Mu n icip io d e Va le n c ia y e n t re gó e l d ía 2 3 /1 2 /2 0 1 3 y o t ro e l
0 3 /0 3 /2 0 1 4 , sin e mb a r go n u e va me n te se l e h a ce lle ga r e n lo s
mismo s té rmin o s . »

Con el o bjeto de cor robo rar la an ter ior i nfor mación , y ate ndiendo la
nota desc ri ta en el cer ti fic ado e xpedido , el Tribunal Ad minis trati vo
de Córdoba en e l trám ite de la pri m era ins tan cia requiri ó a l a
Ins ti tució n Edu cati va Ma r ía Au xiliador a de Valen cia, Córdoba 16,
nombre ac tual de la E scuel a Ru ral Mi xta de Ja raguay 17.

En respue s ta, el re c tor del plan tel edu c ativo indi có lo siguien te :

14
F ol i o s 19 y 5 3 d el e xp e di en te .
15
F ol i o 5 0 d el e xp e di en te .
16
F ol i o 1 5 6 de l ex p ed i e nt e .
17
C o r r egi mi e nt o d el m u ni c i pi o d e V al e nci a , C ó r do b a.
www.consejodeestado.gov.co 13
C al l e 1 2 N o . 7 –6 5 – Tel : ( 6 01 ) 3 50 - 67 0 0
B og o tá D . C . – C ol o mbi a

N u li d ad y r es t a bl ec im i e n to de l d er ec h o
R a di c ad o : 2 30 0 1 23 3 3 0 0 0 20 1 5 00 2 28 01
D em an d a nt e : F re dd y A n to ni o G al e a no Mo nt e r ro sa .

« CE S AR A UGU ST O H ERN AND EZ P ER EZ , [ … ], co mo Dire c to r
Ru ra l d e la In s ti tu ció n e d u ca t iva Ma ría Au xilia d o ra y te n ie n d o
e n cu e n ta su s o lici tu d e mi tid a e l d ía 2 7 d e se p tie mb re d e l
p re se n te a ñ o , a u ste d co me d id a me n te l e ma n ifie sto qu e e l
se ñ o r FR EDD Y A NTO NI O G AL E AN O MO N TERR O SA n o tie n e
e xp e d ie n te s o so p o r te s e n lo s a r ch ivo s d e la in sti tu ció n qu e
h a ga co n s ta r su vin cu la c ió n co mo Re ct o r d e la mi sma e
in d a ga n d o co n la co mu n id a d d e l co rre gimi e n to d e Ja ra gu a y , y
mu n icip io d e Va le n cia n o se tie n e co n o ci mie n to d e l se ñ o r e n
me n ció n . Au n má s , e n la Se cre ta r ía d e Ed u ca ció n Mu n i cip a l d e
Va le n cia , ta mp o co re p o sa cla se a l gu n a d e d o cu me n to qu e h a ga
co n sta r la v in cu la ció n la b o ra l d e e s te se ñ o r e n a l gú n ca r go e n
la In s titu ció n , h e ch a s la s co n su lta s se re s a lta p o r p a r te d e lo s
fu n cio n a rio s d e la misma , qu e so lo e xis te n re gis tro s o
e xp e d ie n te s d e e s te tip o a p a rtir d e l a ñ o 1 9 8 3 . » 18

Revisada la to talidad de do cumen tos qu e acomp añan el expedi ente,
así como lo s an teced ente s admi nis tra ti vos allega dos po r la U GPP ,
para la Sala no es posi ble ob tene r ce r teza de que el seño r Fredd y
Anton io Galeano Mo nte rro sa hu biera to mado po sesió n del ca rgo de
direc tor en el q ue fue no mbrado por la Gober nación de Có rdoba a
tra vés del De cre to 000 182 de 23 de feb rero de 197 7 ; las
autori dades d epar tame ntal es cer ti fica ron no tener informa ción
laboral del demanda nte del año 1977 , lo s tiemp os docu men tados de
posesión y r eti ro fue ron re fere ncia d os po r e l en ton ces re c tor
encargado del plan tel edu ca tivo del c orregi miento en donde fue
nombrado e l demand ante, no obs tan te , cuando se quiso ra tifi car la
infor mació n s umini strada por la in sti tuci ón ed uca tiva Ma r ía
Auxiliado ra , el rec tor negó la e xis te ncia d e cualquie r tipo de
documen tos que indi caran una vi ncul ación l aboral co n el se ñor
Galeano Mo nte rro sa .

En cuan to a lo ante rior , y c ontrar re stado con los esc ritos de
demanda y apela ción , no resul tan clar o s los hecho s rela tado s po r
el señor Freddy An tonio Galea no Mon ter rosa d e habe r pre stado
servi cio c omo di rec tor ante s de 31 de diciemb re de 1980 , p ues no
fue posible ve ri fica r la úni ca cer ti fica ción de di cha vincul ación ,

18
F ol i o s 15 7 y 1 58 de l ex pe di e nt e.

www.consejodeestado.gov.co 14
C al l e 1 2 N o . 7 –6 5 – Tel : ( 6 01 ) 3 50 - 67 0 0
B og o tá D . C . – C ol o mbi a

N u li d ad y r es t a bl ec im i e n to de l d er ec h o
R a di c ad o : 2 30 0 1 23 3 3 0 0 0 20 1 5 00 2 28 01
D em an d a nt e : F re dd y A n to ni o G al e a no Mo nt e r ro sa .

además , a sabie ndas que e se fu e e l o b jeto de dis crep ancia c on la
entidad dema ndada , y nue vamen te co n la sen tencia apelada , no
aportó nu evos ele men tos de pru eb a que pudie ran lleva r al
conven cimien to ple no de la pre s tación r eal del se rvi cio docen te .

Al re spec to , vale la pena po ner d e pr esente que l a ca rga de la
prueba , de acue rdo con el ar tículo 1 67 del Cód igo Gene ral del
Proce so , « In cu mb e a la s p a r te s p ro b a r e l su p u e s to d e h e ch o d e la s
n o rma s qu e co n sa g ra n e l e fe cto ju ríd i co qu e e lla s p e rsi gu e n » , y para el
caso qu e hoy nos ocupa , no cabe duda de que la p ar te de mandan te
ten ía la obli gación d e aco mpañar sus argumen tos y p rete nsione s
con ma terial p roba torio suficien te que demos tra ra el cu mplimien to
de los requisi to s qu e la le y i mpuso pa ra ser bene ficia rio de una
pensión gra cia, en es te ca so , el ha ber de sempe ñado la la bor
docen te con an terio ridad al 31 de dicie mbre de 1980 .

En sim ilar sen tido , la Co rte Cons ti tuci onal se p ronunci ó re spec to
de l a ca rga de la prueba en ma te ria pen sional cuando exis tan
inconsi ste ncia s e n la hi s toria labo ral de l sol ici tan te , al respe cto, la
sente ncia SU -182 de 2019 seña ló:

« En e ste p u n to e s imp o r ta n te p re ci sa r qu e la ca r ga d e la
p ru e b a so b re la s p o s ib le s in co n si ste n cia s o irre gu la rid a d e s
re ca e , e n p rin c ip io , so b re la a d min is tra d o ra d e p e n s io n e s, p u e s
“e l t ra b a ja d o r sig u e sie n d o e l su je to ju r í d ico má s d é b il d e l
sis te ma , p o r lo cu a l me re ce u n a e sp e cia l p ro te cció n d e l
Es ta d o ” 19. Ad e má s , la a d min i stra d o ra cu e n ta co n “ me jo re s y
ma yo re s e le me n to s d e ju icio q u e le p e rmita n a d o p ta r u n a
d e cisió n má s f ie l a la re a lid a d d e lo s h e ch o s q u e se le
p la n te a n ” 20. Pe ro c ua nd o la a dm in is tra d ora de pe ns i one s
pre s e nta una “j us tif ic a c ió n bie n ra zo na da ”, s op orta da e n
me di os pr oba to ri os que a dv ie rte n ra z ona ble me nte s ob re
una inc ons is te nc ia o una i rre gula ri d a d e n la his t or ia
la bo ra l , le c or re s pon de a l a f il ia d o de s v i rtua r ta l he c h o . En
té rmin o s sim ila re s , la Sa la Ple n a d e l C o n se jo d e Es ta d o h a
so ste n id o qu e , fre n te a u n a “ ce n su r a fu n d a d a ” d e la
a d min istra c ió n , la ca r ga d e la p ru e b a se tra sla d a a l a fil ia d o ,

19
«S e n te nc i a C - 1 77 d e 1 9 98 . MP . A l e j a n dr o Ma r tí ne z. R e i t er a da r ec i e nt e me nt e
en l a S e nt en ci a T -3 7 6 d e 20 1 8. M P . J os é F er n an d o R ey es . »
20
«S e nt en ci a T -4 8 2 de 20 1 2. MP . L ui s E rn es t o V ar g as .»
www.consejodeestado.gov.co 15
C al l e 1 2 N o . 7 –6 5 – Tel : ( 6 01 ) 3 50 - 67 0 0
B og o tá D . C . – C ol o mbi a

N u li d ad y r es t a bl ec im i e n to de l d er ec h o
R a di c ad o : 2 30 0 1 23 3 3 0 0 0 20 1 5 00 2 28 01
D em an d a nt e : F re dd y A n to ni o G al e a no Mo nt e r ro sa .

qu ie n p o d rá h a ce r u so d e lo s d is tin to s me d io s p ro b a to rio s a su
a lca n ce . 21» (Ne grilla d e la Sa la )

As í, e s cl aro que el seño r Galeano M onterro sa al conoce r la
circun s tancia que rodea su hi storia laboral , qu e impi de el
recono cimien to per seguido , te nía la obliga ción de ap or tar el
mate rial que con sider aba pod ía c orregi r la in consi s tencia
presen tada y a sí la pr osper idad de sus prete nsione s.

Aunado a ello , l a men ción que real izó encaminad a a p reci sar que
el resgua rdo de la in fo rmaci ón es una compe ten cia de la
adminis tra ción y que por ello es quien debe apor tar la
documen tac ión requeri da, no puede ser un exi men te fren te al hecho
de no a por tar lo n eces ario para alca nzar la p rospe ridad de la s
prete nsione s que bus ca , en la medida que pudo haber pre sen tado
copia del pago de sala rios , pres ta ciones , apo r tes al fondo
depar tamen tal u o tro docu men to que ll evara a de mos tra r que por
esos ca si 6 me ses de lab or re cibió una co ntrapre stación po r par te
del depa rtamen to que pre sun tamen te lo nomb ró .

Se prec isa , que en un a ctuar dilige nte d el a cto r se hu bieran pod ido
aportar ele men tos que apo yara n su s afir macion es , pe ro la Sala
echa de m enos un a inicia ti va en tal s entido y, por el con tra rio ,
advier te qu e fu e el a quo el que dic tó una pru eba de ofi cio y el
resul tado de es ta a ctu ación fue infi rmar el con tenid o de la s
cer tifi caci ones expedi das por el rec tor encargado , por el con tra rio,
el nue vo fun ciona rio expli có que no exi s tía n ingún tipo de ras tr o d e
que el accio nante hubier a pres tado sus servi cios en la ins ti tución y
que in clusi ve i ndagó en la comu nidad y la poblac ión afi rmó que no

21
« “E n su d ef e ns a el de m an d an te s e l i mi t ó a ha ce r a pr ec i a ci on es g en e ra l e s
so br e l a pr es u nci ó n d e bu e na f e si n d es vi rt u ar e l ca r go qu e l e h i z o l a
de m an d ad a, e l c ua l f u e re i t er a ti v o en s eñ al a r qu e nu nc a p re st ó s e rvi ci os al
Mu ni ci pi o. E n es te a sp e ct o co nf u nd e e l de m an d an te l a c ar g a de l a p r ue b a,
pu es e n es te c as o, f re nt e a un a ce ns u ra f u nd a da d e l a ad mi ni st r aci ó n, l e
co rr e sp on d ía de svi r tu a r t al a cu sa ci ón , d e mo s tr a nd o p o r l o s di ve rs o s m ed i o s
pr o ba to ri o s qu e ef ec ti va m en te f u e e m pl e ad o de l c i t ad o M u ni ci pi o , en l as
fe ch as q ue d i c e ha b er d es e mp e ña d o l os di f er e nt es e m pl e o s a q u e ha ce a l u si ón
en s u de m an da ” . C o ns ej o d e E st a do . S al a P l e na d e l o C o nt e nci os o
A dm i n i s tr at i v o. C P : A na M a rg a ri ta Ol a ya F o re ro S e n te nc i a d el 1 6 d e j ul i o d e
20 0 2. R adi c aci ó n nú m er o : 23 0 01 - 23 - 31 - 00 0 - 1 99 7 - 87 3 2- 0 2 ( IJ 0 29 ) . »
www.consejodeestado.gov.co 16
C al l e 1 2 N o . 7 –6 5 – Tel : ( 6 01 ) 3 50 - 67 0 0
B og o tá D . C . – C ol o mbi a

N u li d ad y r es t a bl ec im i e n to de l d er ec h o
R a di c ad o : 2 30 0 1 23 3 3 0 0 0 20 1 5 00 2 28 01
D em an d a nt e : F re dd y A n to ni o G al e a no Mo nt e r ro sa .

conocie ron al demandan te , por lo qu e re sul tar ía con tra eviden te
convalida r un tiempo fren te al que se ha n genera do m últip les duda s
de que el se rvi cio realm ente se hubiera pres tado , y que es te úl timo
funcio nario ta mpoco dio razón de su dic ho, pue s a fir mó que el a cto r
sí pre stó el ser vicio , pese a que en el es tableci mien to educa tivo
sólo e xis tían a rchi vos desde el año 1983 , po r lo que causa
extrañeza q ue se hag a con sta r una in for mación caren te de sopor te .

Sumado a ello , vale la pena re sal tar qu e el ac to de nomb ramie nto ,
es deci r, el De cre to depa r tamen tal 0 001 82 d e 23 de feb rero de 1977
es un ac to condi ción , e sto e s, el nomb r amiento po r sí solo no cr ea
una si tuaci ón jur ídi ca a fa vor del suje to a quien e stá des tinad o, sino
que i mplica el cumpli mien to de ci erto s requi si tos par a su
perfe ccion amien to , en es te ca so, la po sesión bajo e l c umpli miento
de todas la s exige ncia s q ue ello impli ca, de lo contrario , pie rde
efec to s ju r ídico s.

Al r espe cto , es nec esar io reco rdar que en la sentencia de
unific ación de 21 de j unio de 2018 y a m encionada s e dio rele vancia
a los a cto s de nomb ramien to , pero ello bajo el en tendido de que no
estab a en dis cusió n la pre s tación e fe cti va del s ervi cio , co mo s í
ocurre en es te caso , en donde no s e de mos tr ó por p ar te del
demandan te que indudable men te se de sempeñó como docen t e e n
el tiempo aleg ado.

Sobre el pa rti cula r , vale la pena pon er de p resen te la sentencia de
18 de febre ro de 2 016 pro ferid a po r la Secció n Quin ta del Cons ejo
de E stado 22 por medi o de la cual se indic ó lo sigui ente :

« [… ], la e fica cia d e lo s a c to s a d min is tra ti v o s se re la cio n a co n
la p ro d u cc ió n d e lo s e fe cto s ju ríd i co s p a r a lo s cu a le s fu e ro n
e xp e d id o s, e s d e cir , qu e re su l te n o p o n ib le s a su s
d e stin a ta rio s 23. En e ste se n tid o , se r á la p u b licid a d d e lo s

22
C o ns ej o d e E st ad o, S e cci ó n Q ui nt a. R a di ca do : 81 0 01 - 23 - 33 - 00 0 -2 01 2 -
00 0 39 - 04 .
23
« “. .. La e fi c ac i a , no e s má s q u e un a co ns ec ue nc i a d el ac to a d mi ni s t ra ti v o
vál i d o qu e l o ha ce a pt o y ca pa z de p ro d uci r l os ef ec to s pa r a l o s c u al es s e l e

www.consejodeestado.gov.co 17
C al l e 1 2 N o . 7 –6 5 – Tel : ( 6 01 ) 3 50 - 67 0 0
B og o tá D . C . – C ol o mbi a

N u li d ad y r es t a bl ec im i e n to de l d er ec h o
R a di c ad o : 2 30 0 1 23 3 3 0 0 0 20 1 5 00 2 28 01
D em an d a nt e : F re dd y A n to ni o G al e a no Mo nt e r ro sa .

mismo s e l re qu is ito p a ra q u e p u e d a n su rtirse ta le s e fe c to s
(p u b lica ció n , co mu n i ca ció n o n o t ifi ca ció n ) 24. En co n se cu e n cia ,
su in o b se rva n cia ya n o se co n fi gu ra co mo u n a ca u sa l d e
n u lid a d d e l a c to , ta l y co mo a co n te ce e n re la ció n co n lo s
e le me n to s d e va lid e z , sin o e n la in e fi ca cia d e l mi smo .
No o b sta n te , e xi ste n tip o s d e a cto s e n lo s cu a le s la p ro d u cció n
d e lo s e fe c to s ju r íd ico s co rre sp o n d ie n te s n o d e p e n d e só lo d e
su p u b licid a d sin o ta mb ié n d e l a ca e cim ie n t o d e u n a co n d ició n ,
la cu a l e n tre ta n to n o se cu mp la , su sci t a qu e ta le s e fe cto s
qu e d e n e n su sp e n so . De a h í qu e la cre a ció n d e la si tu a ció n
ju ríd ica p a r ticu la r so lo se d é e n e l mo m e n to e n qu e e n qu e
a ca e zca a qu e lla .
El no mb ra m ie nto c ons t itu ye u no de a qu e llos a c tos q ue ha
s ido l la ma d o a c to - c ond ic ió n . En e s te s e ntido , la pos e s i ón
s e ins ti tu ye c om o la c on dic ión pa ra q ue s e c onc re te la
s itua c ió n jur íd ic a pa r tic u la r dis pue s ta por el
25
nomb ra m ie nto . » (Ne g rilla d e la Sa la )

En rela ción con el caso que no s ocu pa , al no logra rse comp roba r
que el señ or Freddy Anto nio Gale ano M onter rosa tom ó po sesión del
cargo en el que fue nomb rado , ademá s de no ex is tir o tor m e dio de
prueba que pe rmi ta ev idencia r la re al p res taci ón del se rvi cio
docen te anterior a l 31 de dicie mbre de 1 980 , no e s posible tene r en
cuenta dic ha a ctua ción como pre s ta ción e fec ti va del se rvici o
docen te con mi ras a ob tene r u no de lo s requisi to s para a ccede r a
una pensión gra cia en los té rmino s de la Ley 11 4 de 19 13, ra zón
por la c ual e s ta Sala aco mpaña la d ecisión dic tada en pr imer a
instan cia por el Tribun al A dmini stra tivo de Có rdoba e n el sen tido
de nega r l as pre ten siones de la de man da.

2.7 . C ondena e n c ostas

Teniendo e n cuen ta que la d ecisi ón que aqu í se adop ta es fru to de
lo dispue s to en las regla s ju risp ru denciales traz adas en la
sente ncia de uni fica ción del 21 de j unio de 2018 , no se im pondrán

di o ví a j u rí di ca .. . ” S A N TO F IM IO GA MB OA , J ai me O rl an do . A c t o A d mi ni st r ati vo .
P ro ce di mi e nt o, efi ca ci a y va l i d ez . U n i v er si da d E xt e rn ad o d e C o l o m bi a. 1 9 94 .
P ág i n a 2 35 . »
24
«V er C o r te C o ns ti tu ci on al , S en t en ci a C -9 5 7 de l 1 o d e d i ci e mb r e de 1 99 9,
M.P : Á l v ar o T a fu r G al v i s .»
25
«V e r C o rt e C on st i t uci o na l , S e nt en ci a T – 45 7 de l 1 4 d e j ul i o de 1 99 2 , M .P :
C i r o A n ga ri ta B ar ó n; C o r te C o n sti t uci on al , S e nt en ci a T -0 0 3 de l 11 d e m ay o de
19 9 2, M .P : J os é G re g or i o H e rn án d ez G al i n do . »
www.consejodeestado.gov.co 18
C al l e 1 2 N o . 7 –6 5 – Tel : ( 6 01 ) 3 50 - 67 0 0
B og o tá D . C . – C ol o mbi a

N u li d ad y r es t a bl ec im i e n to de l d er ec h o
R a di c ad o : 2 30 0 1 23 3 3 0 0 0 20 1 5 00 2 28 01
D em an d a nt e : F re dd y A n to ni o G al e a no Mo nt e r ro sa .

cos tas a ca rgo de ninguna de la s par te s con el fin de sal vaguard ar
los p rincip ios de buena fe y con fian za l egítima .

En mé rito de lo e xpues to , el Consej o de Es tado , Sala de lo
Conten cioso Admi nis tra tiv o, Sec ción Segunda , Subse cción A,
adminis tra ndo ju sti cia en nom bre d e la República de Co lombia y
por a uto ridad de la ley ,

III. FA LLA

PRIMER O. C ON FIRMAR la sentencia d el 19 de oc t ubre de 2017 ,
profe rida por el Tribunal Ad minis trati vo d e Córdoba , que negó las
súplica s de la demanda p rese ntad a p or Fr eddy An toni o Gale ano
Monte rro sa en con tra de la Uni dad Admini strativa Espe cial de
Ges tión Pension al y Con tri bucione s Pa rafi scale s de la P ro tec ción
Social - U GP P.

SE GUNDO . Si n condena en co s tas en e sta in stan cia .

TERCERO . E fec tuar las a notacione s c orresp ondien tes en la Sede
Elec tróni ca para la Ge s tión Judi cial del Con sejo de Es tado –
“SA MA I” , y ejecu tori ada e s ta p rovide nci a devol ver el expedi ente al
Tribun al d e o rigen .

NOT IFÍQUESE Y CÚMP LASE

La an terio r p rovi dencia fue cons iderada y aprob ada p or la Sala en
sesión del onc e (11) de ma yo de dos mi l vein ti tré s (2023 ) .

GABR IE L VA LBUENA H ERNÁNDE Z
Consejero de E s tado

JORGE IVÁN DUQUE GUTIÉRREZ RAFAEL FRANCISCO SUÁREZ VARGAS
Consejero de E s tado Con sejero de E sta do

www.consejodeestado.gov.co 19
C al l e 1 2 N o . 7 –6 5 – Tel : ( 6 01 ) 3 50 - 67 0 0
B og o tá D . C . – C ol o mbi a

Sigue leyendo

Lee la providencia completa en RuleX

RuleX es la IA para el trabajo legal: inteligencia artificial y software jurídico, todo en una sola plataforma. Crea tu cuenta y RuleX abre esta providencia completa, te explica sus reglas y la lleva a tu escrito con la cita puesta. Siete días de prueba sin tarjeta.